Kupujesz wysokiej jakości suplement diety, rano popijasz go ulubioną kawą, na obiad jesz świeżą sałatkę bez ani kropli oleju i masz wrażenie, że robisz dla swojego organizmu wszystko, co w twojej mocy. W rzeczywistości jednak znaczna część tych cennych substancji może przejść przez przewód pokarmowy, nie dając organizmowi możliwości ich rzeczywistego wykorzystania.

W świecie żywienia i fizjologii nie obowiązuje bowiem proste równanie „im więcej spożywam, tym więcej mam”. Decydujące znaczenie ma biodostępność – czyli stopień, w jakim składnik odżywczy może zostać wchłonięty z jelita do krwiobiegu i przekształcony w formę, z którą komórki potrafią pracować. Właśnie tutaj do gry wchodzą dwie grupy czynników, które w literaturze popularnonaukowej określa się mianem „wzmacniaczy witaminowych” (przyspieszacze lub wspomagacze) oraz drainery witaminowe (czyli substancje lub nawyki, które raczej spowalniają wchłanianie lub szybko wyczerpują zapasy).
Suplementy witaminowe
Niektóre składniki odżywcze działają w organizmie jak zespół. Jeden bez drugiego nie jest w stanie w pełni spełnić swojej funkcji lub w ogóle nie przedostaje się przez ścianę jelita. Dzięki odpowiedniemu łączeniu produktów spożywczych można znacznie lepiej wykorzystać wartości odżywcze zwykłych posiłków.
Zdrowe tłuszcze dla witamin A, D, E i K: te cztery witaminy są rozpuszczalne w tłuszczach. Jeśli wypijesz sok z marchwi bogaty w beta-karoten (provitaminę A) lub zażyjesz witaminę D na czczo bez tłuszczu, ich wchłanianie będzie minimalne. Wystarczy dodać łyżeczkę dobrej jakości oleju z owoców, garść orzechów, awokado lub kawałek tłustej ryby, aby stworzyć w organizmie idealne warunki do ich wchłaniania.
Witamina C jako klucz do przyswajania żelaza: Żelazo pochodzące ze źródeł roślinnych, takich jak rośliny strączkowe, szpinak czy pestki dyni, jest dla organizmu człowieka mniej przyswajalne niż żelazo zawarte w mięsie. Jeśli jednak do potrawki z soczewicy dodasz świeżą paprykę lub skropisz danie sokiem z cytryny, witamina C zmieni wiązanie chemiczne żelaza pochodzenia roślinnego i może zwiększyć jego wchłanianie nawet trzykrotnie.
Magnez i witamina D: Mało kto wie, że witamina D pozyskiwana ze słońca lub z pożywienia jest początkowo nieaktywna w organizmie. Wątroba i nerki muszą najpierw przekształcić go w aktywny hormon – a enzymy, które kierują tą przemianą, są bezpośrednio zależne od odpowiedniej ilości magnezu. Bez niego witamina D pozostaje w organizmie w postaci „uśpionej”.
Czarny pieprz (piper) a kurkumina: Kurkumina zawarta w kurkumie ma niezwykle interesujące właściwości, jednak organizm bardzo szybko ją metabolizuje w jelitach, zanim zdąży zadziałać. Piperyna zawarta w czarnym pieprzu tymczasowo spowalnia ten proces i znacznie zwiększa jego biodostępność.
Zdrowy mikrobiom jelitowy: Pożyteczne bakterie jelitowe nie są jedynie biernymi mieszkańcami przewodu pokarmowego. Same potrafią syntetyzować niektóre witaminy. Przede wszystkim na przykład witaminę K2 oraz wiele witamin z grupy B (np. biotynę). Jednocześnie utrzymują błonę śluzową jelit w stanie niezbędnym do skutecznego wchłaniania składników odżywczych z pożywienia.
Witaminowe napoje odwadniające
Z drugiej strony istnieją czynniki i uwarunkowania życiowe, które albo fizycznie utrudniają przenikanie składników odżywczych do krwi, albo zmuszają organizm do szybszego zużywania własnych rezerw.
Kawa i mocna herbata o niewłaściwej porze: Kofeina ma łagodne działanie moczopędne, jednak większym problemem dla wchłaniania składników odżywczych są polifenole i taniny. W przewodzie pokarmowym wiążą się one z minerałami – zwłaszcza z żelazem i cynkiem – tworząc kompleksy, których organizm nie jest w stanie wchłonąć. Nie musisz rezygnować z kawy, wystarczy, że wypijesz ją co najmniej 45–60 minut przed głównym posiłkiem lub spożyciem suplementów diety.
Alkohol: Należy do najbardziej znaczących „złodziei” składników odżywczych. Działa drażniąco i uszkadza błonę śluzową żołądka oraz jelita cienkiego, co bezpośrednio zmniejsza wchłanianie składników odżywczych, obciąża wątrobę (główny magazyn witamin) oraz zwiększa wydalanie witamin rozpuszczalnych w wodzie wraz z moczem. Najbardziej ucierpią na tym witaminy z grupy B (zwłaszcza B1 – tiamina i kwas foliowy), witamina C oraz magnez.
Palenie: Dym papierosowy naraża organizm na ogromny stres oksydacyjny i działanie wolnych rodników. Aby je zneutralizować, organizm musi zużywać znacznie więcej przeciwutleniaczy, przez co palacze zużywają witaminę C i witaminę E prawie dwukrotnie szybciej niż osoby niepalące.
Przewlekły stres i nadmiar cukru rafinowanego: Długotrwałe napięcie psychiczne utrzymuje organizm w stanie gotowości, w którym nadnercza intensywnie wytwarzają hormony stresu. Proces ten wymaga zwiększonego spożycia witaminy C, witamin z grupy B oraz magnezu. Podobny efekt wywiera dieta bogata w cukier rafinowany: organizm zużywa cenne witaminy z grupy B na jego przetworzenie w komórkach, a sam cukier nie dostarcza mu żadnych nowych witamin.
Naturalne antynutrienty w surowej diecie: Rośliny chronią się przed szkodnikami za pomocą substancji takich jak fityniany (w surowych zbożach, orzechach i roślinach strączkowych) czy szczawiany (w surowym szpinaku lub rabarbarze), które wiążą minerały. Ciekawostką jest również białko awidyna zawarte w surowym białku jaja, które blokuje wchłanianie biotyny (witaminy B7). Rozwiązanie jest jednak proste – namaczanie roślin strączkowych i zwykła obróbka termiczna rozbijają te wiązania.

Żaden suplement diety nie jest w stanie zastąpić zróżnicowanej diety ani snu, ani też rozwiązać problemów związanych z przewlekłym wyczerpaniem czy dolegliwościami zdrowotnymi. Suplementy diety są dokładnie tym, co sugeruje ich nazwa – uzupełnieniem, które ma sens wtedy, gdy dieta z różnych powodów nie jest w stanie zaspokoić potrzeb organizmu.
Spróbuj spojrzeć na swój najbliższy talerz nie jako na listę kalorii, ale jako na małą chemiczną układankę. Skropienie pieczonych warzyw oliwą, dodanie do roślin strączkowych kawałka świeżej papryki oraz wypicie porannego espresso dopiero godzinę po śniadaniu to zmiany, które nie wymagają prawie żadnego wysiłku. Organizm jednak natychmiast zauważy tę różnicę – nie dzięki cudownym obietnicom z etykiet, ale dzięki składnikom odżywczym, które w końcu mają szansę naprawdę dotrzeć do celu.